" از د وا ج مو قت با جسار ت تر و یج شو د"! وز یر کشور در روز د هم خرداد ما ه  سا ل جا ر ی با گفتن این سخن در هما یش (هم ا ند یشی حجا ب،مسئو لیت ها و ا ختیا را ت دو لت ا سلا می) درآ تش تنوری د مید که یک د هه قبل نیز در ایر ا ن ز با نه کشید ه بو د،

ها شمی ر فسنجا نی  ر ئیس جمهو ر و قت در سال 1371تا کید کر د که ر ا بطه ی  جنسی خا ر ج از د و ا ج  قا بل قبو ل نیست و در صو ر ت و قو ع ، مجا ز ا ت از 100 ضر به شلا ق  تا سنگسا ر را به د نبا ل دار د. او ا ضا فه کر د که صیغه  بر ای ر فع مشکلا ت جنسی و حل و فصل  مسا ئل مر بو ط به فسا د  در یک جا معه ی ا سلا می ا ست  و می تو ا ند  نیا ز ها ی  جنسی ز ن و مر د را  حل کند ، که با وا کنش ها ی متفا و تی  در جا معه  ر و بر و شد و عد ه ا ی آ ن را بی بند و با ر ی قا نو نی  خو ا ند ند و مو ا فقا ن آ ن را بهتر از را بطه ی جنسی در غر ب  دا نستنند، و ا مر وز و زیر کشو ر بر ای حل مشکل از د و ا ج جو ا نا ن، تر و یج ازد وا ج مو قت را پیشنها د می کن دو ا ضا فه می کند که از د وا ج مو قت تنها بر ای  کا مجو یی مر دا ن دارا ی همسر نیست که بروند و برای بار چندم ازدواج کنند. وی همچنین می ا فزا ید: ا گر ما  نخو ا هیم بر ای پا سخگو یی  به نیا ز جنسی  جوا نا ن را ه حل عملی ارا ئه  د هیم  با ید منتظر تخلفا ت  و تبعات  فرا گیر این مشکل با شیم  و در همین را بطه خواستا ر تغییر فرهنگ ازد واج  و ازدواج مو قت شد. (شر ق، شماره  872، 12  /3 / 86 ).
با زگشا یی پرونده ازد واج مو قت در جا معه با واکنش های زیادی از سوی حقوق دانا ن و فعالا ن حقوق زنا ن و بعضا خا نو اد ه ها ی ایر انی روبرو شد.  ا ینکه این طرح و برنامه های نظیر طرح ا منیت ا جتماعی  چقدر کارشنا سی شد ه اند و تا چه میزان با نیازها ی  وا قعی جا معه  همخو ا نی دار ند  و می تو ا نند مشکلی از مشکلات را حل کنند  نیاز به شنید ن  نظرکا ر شنا سا ن  مختلف در  حوزه های  متفاوت  اجتماعی دارد. در این بحث ا بتدا نگا هی به شرایط اجتما عی ا نداخته و سپس نظرات کار شناسا ن را در این را ستا (تر و یج از د وا ج مو قت ) مو ر د بحث و بر ر سی قرار داده  و سپس به یک جمعبند ی و راهکا رها یی در این مو رد  می پردازیم. در بر رسی شرا یط و و ضعیت مسا ئل اجتماعی ا یران  در سا ل ها ی 1360 تا کنو ن بر ا سا س آ ما ر و ار قا م آ سیب های ا جتماعی در ایران رشد صعودی دا شته و تعدا د زندانیا ن 7 بر ابر شد ه (عبد ی ، 1383). بر ا سا س  اعلا م  سا ز ما ن  ثبت  احو ا ل  کشو ر، آ مار طلا ق  در سا ل 82  با 6/7 در صد  ر شد  به 72 هز ار  و 429  فقر ه ر سید ه واین در حا لی  است که  امر طلا ق  در تهر ا ن نیز با ر شد1/ 5 در صد ی  در سا ل گذ شته به 30 هز ار و 244 فقر ه  ثبت طلا ق ا فز ا یش  یا فته ا ست و......، ا فز ا یش فقر،  فحشا،  فر ار دختران از خا نه  و ...، همه و همه نشا ن از یک و ضعیت نا بسا ما ن در جا معه ما می با شد. اگر بخو ا هیم نگاهی جا معه شنا ختی نسبت به ا ین شر ایط اسف با ر در جا معه دا شته با شیم ، با ید گفت این طر ح از منظر اجتما عی ا بعا د مختلفی دار د :  او ل اینکه  با طر ح از د وا ج مو قت  چه مشکلی را  می خو ا هند حل کنند؟  به نظر می ر سد  مسا له مشکل جنسی  قشر جوا ن ا ست  که روز بروز  میا نگین  سن از د وا ج  در آ ن با لا می رو د. به" گز ار ش گر و ه  ا جتماعی  ایسنا  بر اسا س آخر ین آ ما ر مو جو د ،سن  از د و ا ج  مر دا ن در حا ل حا ضر7 /26  و ز نا ن 4/22 سال ا ست  و افز ایش  سن از د وا ج  بر ای مر دا ن  دار ا ی  رشد سا لا نه  معا د ل 6/. در صد  و بر ای ز نا ن 5/.  در صد  معا دل  6 ما ه بو د  ا ست .(ما ها ن ،شما ر ه  1283، سا ل سی ا م ،16/ 3 / 86). تا خیر  در سن از د وا ج  البته نه فقط  متا ثر  از این عا مل  است بلکه  در کل مشکلا تی  از جمله ،اشتغا ل ، مسکن و فقدا ن  در آ مد مکفی  نیز از سو یی  د یگر افز ا یش  سن از د وا ج را  در پی دا شته  ا ست و در کنا ر اینها  با ید ا فز ایش  تما یل  جو ا نا ن  به کسب  تحصیلا ت  عا لی  به عنو ا ن  یک او لو یت  را در نظر دا شت .تا خیر در سن از د وا ج  به دلیل  ا نبا شت  مو ا نع  مو جو د   بو د  که سبب شد  سند" سا ما ند هی از د و ا ج  جو ا نا ن  در بر نا مه ی  چها ر م  تو سعه " از سو ی  سا ز ما ن  ملی  جو ا نا ن  ار ا ئه و در 30 آ با ن  سال 83 در شو را ی  عا لی جو ا نا ن  تصو یب  شو د. این سند ،متضمن  کلیا ت  سه بر نا مه " قبل از د وا ج"،"حین از د وا ج"و"بعد از د و ا ج " است  که بعد از آ ن آ یین  نا مه ی ا جر ایی  آ ن  در هیا ت وز یرا ن  تصو یب  و به د ستگا هها ی  ذیر بط  ا بلا غ شد . از آ ن ز ما ن  تا کنو ن  این سند  در کش و قو س  مر ا حل ابلا غ  و.. قر ار گر فته  ودر حال  حا ضر  تقر یبا مسکو ت  با قی ما ند ه ا ست .(هما ن  منبع).

ظا هر ا  دا منه  مشکلا ت  از د وا ج جو انا ن  تا آ نجا ادا مه  یا فته است  که سر ا نجا م  روز د هم خر داد ، مجمو ع این نگر ا نیها ، این با ر  از سخنا ن  وز یر کشو ر  به عنو ا ن  یک مقا م ر سمی ترا و ش کر د  که با ید از د و ا ج  مو قت  به عنو ان  یک را هکا ر  بر ای حل  مشکلا ت  ا جتما ع  جو ا نا ن   تر و یج شو د ، ا ما  ایشا ن  شر ا یط و ضو ا بط آ نرا ذ کر نکر د ند . و همین خو د معما یی شد ه ا ست  بر ای خا نو ا د ه ها که چگو نه  و تحت چه شر ا یطی د ختر  خو د را به عقد  جو ا نی در بیا و ر ند بدو ن اینکه تضمینی برا ی آ یند ه این ز ند گی با شد ؟ ضمن ا ینکه تا سیس خا نه ها ی عفا ف هم عملا با ا ستقبا ل  جا معه ر و بر و نشد و در ز ما نی که آ قا ی ر فسنجا نی   طر ح(از د وا ج مو قت ) را بر ای حل  مشکل جنسی جو ا نان  پیشنها د کر دند  در آ ن ز ما ن هم  با وا کنش  مو ا فقا ن و مخا لفان مو ا جه گر د ید و ا مر وز بعد از د ه سال   مجد دا پر و ند ه از دوا ج مو قت با ز گشا یی شده و حا ل با ید منتظر بو د که مسئو لا ن چه را هکا ر ها و چه ضو ا بطی برای اجر ا ی این طر ح می اندیشند ، ضمن ا ینکه با ید تو جه دا شت: بد و ن تر د ید عد ه ا ی از ا نجا م این طر ح خر سند (شا ید مر دا ن متا هل ) و عد ه ای از اجر ای آ ن نا را ضی و صد مه خو ا هند دیداما بر اثر شرا یطی تحمیل شد ه  مجبو ر به ا نجا م آ ن می با شند (د خترا ن و ز نا ن  ستمد ید ه ی  جا معه ی ما)، چر ا که ما در جا معه ای ز ند گی می کنیم که  معما ر ش ، سنت ها ی غلط به جا ما ند ه از نظا م پد ر سا لا ری ، خا نا ن و ا قتدار گر ایا ن  می با شند و بی  هیچ تر د یدی آ سیب پذیر تر ین قشر از  ا جر ای این طر ح  می با شند. همچنین ، سو ال دیگری که  مطر ح می شو د  این ا ست: که د ختر یا پسر کدا م  مشکل است؟و قطعا جو ا ب این ا ست  که د ختر و پسر ندارد مشکل جو ا نا ن  جا معه ا ست ،و در ست  در این نقطه ا ست که پا ی ا عتقا دا ت  سنتی و فر هنگی  به میا ن می آ ید ، این همه در  از د وا ج  دا ئم  مسا له  ز ن و د ختر  بو دن  به شد ت  مطر ح ا ست  و ا گر  در از د وا ج  مو قت را بطه ی  جنسی و جو د ندا شته  با شد ،کا ملا نقض غر ض ا ست ،و قتی ز و جی عقد شر عی می کنند دا شتن ار تبا ط  حق طبیعی ،آ نها ست و در این صو ر ت  با ید منتظر بو د که اگر این طر ح  تر و یج شو د 10 -8 سا ل د یگر  هز ارا ن  هز ار  ز نا ن  بی همسر  و بی سر پر ست  در جا معه  دا شته با شیم  که هیچ  سر پر ست  مشخصی ندار ند و هز ارا ن  بچه نگو ن  بخت  که یا دار ا ی شنا سنا مه نیستند و یا در فقر و فلا کت ر و ز گا ر را سپر ی می کنند  .و در حقیقت سو ال و مشکل این طر ح این ا ست که با این بعد قضیه چه با ید کرد ؟و آ یا وز یر کشو ر این پیا مد را هم بر ر سی کر د ه بو د ند یا خیر؟در هر صو ر ت با ید قبل از هر حر کتی ، شر ا یط ا جتما عی را بر ر سی کر د و با ید د ید که هد ف طر ح کنند گا ن از ا جر ا ی این طر ح چیست ؟از بین بر د ن  سنت ها ی غلط یا هما نطور که ا شا ر ه کر د م ا ضا فه کر د ن به تعداد ز نا نی که از سر تبعیض  طبقا تی  به این شیو ه تن می د هند و در حقیقت با ید به د نبا ل چر ا یی تر و یج این گفتا ر رفت،که چر ا؟و پیا مد و آ سیب ها ی این طر ح چیست؟چه کسا نی از اجر ا ی این طر ح سو د می بر ند و چه کسا نی  زیا ن ؟آ یا می شو د هر گفتا ری را بد و ن کا ر کا ر شنا سی شد ه به منصه ی ظهو ر ر سا ند ؟و عملی کر د ؟ برا ی پا سخ به سوا لا ت فو ق  به بر ر سی نظر ا ت کا ر شنا سا ن در این مو رد پر دا خته و سپس به جمعبند ی  مبا حث فو ق  می پر دا ز یم.

خا نم  ز هر ه ارز نی ، حقو قدا ن و فعا ل حقو ق ز نا ن  در این را ستا می گو ید :حق ز ن در از د وا ج مو قت  تضییع می شو د .او معتقد ا ست  که این مسا له  بر ای ز نا ن سه مشکل  عمد ه به همر ا ه دار د ، او ل اینکه در  از د وا ج مو قت  ز نا ن از مر دا ن  ار ث نمی بر ند ، مر د ملز م به  پر دا خت نفقه نیست  و علا و ه  بر اینها  هر و قت بخو ا هد  می تو ا ند "بذ ل  مد ت " کند. یعنی اگر  هنگا م  ا جر ا ی  صیغه  تو ا فق  کر د ه بو د ند  این  از د وا ج 5 سا ل  طو ل بکشد  و مر د نا گها ن  تصمیم  گر فت  مد ت از د و ا ج را  به 2 ما ه بر سا ند  ز ن هیچ کا ر ی  نمی تو ا ند ا نجا م  د هد .همچنین او می ا فز ا ید :چون این از د وا ج در ا سنا د عا د ی  ثبت می شو د  که انکا ر  یا معد و م کر د نش  هم  را حت ا ست.بیشتر مر دا ن  هم برای  ز نگ تفر یح  خو د شا ن  ار این  مسا له  ا ستفا د ه می کنند  و چو ن نمی خو ا هند  به شا ن و ا عتبا ر شان   خد شه ای وا رد  شو د آ ن را مخفی نگه می دار ند.
  آ قا ی نعمت  ا حمد ی  و کیلی ا ست که  ا عتقا د دارد  را هکا ر وز یر کشو ر  بر ای حل مشکل از د وا ج  جو ا نا ن  منا سب نیست .او می افز ا ید نتیجه  این تر و یج  جز بی بند و باری  بر ای مر دا ن متمکن  نیست . به گفته ی  او ،این کا ر  با عث  سستی ار کا ن  خا نو اده ها  می شو د . او به آ ما ر ها ی طلا ق  ا شا ر ه می کند  و می گو ید  که بر ا سا س  این آ ما ر ها ، ا عتیا د  نخستین  د لیل و خیا نت ، که نا شی  از از د و ا ح مو قت  مر دا ن  ا ست ، دو مین  دلیل طلا ق در  ایرا ن ا ست . ا حمد ی  تا کید می کند :اگر جو ا نی  مو قعیت  از د وا ج  دا شته با شد  که نمی ر و د  از د وا ج مو قت کند . این طر ح  نه تنها  تا ثیر ی در از د وا ج  جو ا نا  ن  ند ار د ،بلکه  به ابز ار ی  قا نو نی  بر ای سو د جو یی مر دا ن هو سرا ن  تبد یل می شو د  و بنیا ن  خا نو اد ه  ها را  متز لز ل می کند.
د کتر خد یجه  سفیر ی ، جا معه شنا س و  عضو هیا ت  علمی  دا نشگا ه الز هرا ، یکی د یگر از مخا لفا ن  طر ح وزیر کشو ر ا ست  و معتقد ا ست " تحقیقا ت  نشا ن می د هد  جو ان ها  هم این را  را ه حل نمی دا نند ، چند ی  پیش یکی از  اسا تید  دا نشگا ه  بو علی  سینا ی همد ان  تحقیقی  ا نجا م داد و در آ ن نظر جو انا ن  را در مو رد  از د وا ج  مو قت  به عنو ان  را هی  بر ای  حل  مشکل  از د وا ج  جو انا ن  پر سید ه  بو د و تحقیق  نشا ن می د هد  بیش از 70 در صد  از مر د م  با چنین د ید گا هی  مخا لفند " او معتقد ا ست : طر ح از د و ا ج مو قت  هیچ پا یه ی علمی و  تحقیقا تی ندارد "آ ن گو نه که سفیر ی  می گو ید ،را ه حل  از د وا ج  جو انا ن  نه در از د وا ج مو قت ، بلکه در  فر ا هم  کر د ن شر ا یط  ا قتصا دی  و فر هنگی  منا سب  است ، و قتی  مشکل  ا قتصا دی  بز ر گی  چو ن  مشکل مسکن  بر ای جو انا ن  و جو د  دارد ، نبا ید  انتظار دا شت  جوانا ن  بتو انند از د وا ج کنند .(غر یو ،شما ره 91،17/3/86 ).
 در جمعبند ی و را هکا ر ها ی  بحث فو ق با ید گفت :تجر به نشا ن داده ا ست که عر ف  جا معه پذ یر ش  از د وا ج مو قت را رد می کند و ارز ش ها و هنجا ر ها یی که خا نواد ه ها ی ا یرانی در ا ن ز ند گی می کنند و نسل به نسل آن را به فر زندان  خو د ا نتقا ل می د هند  ، نتو انسته است از دوا ج مو قت را در خو د د رو نی کند ، لذا به نظر می ر سد که طر ح این گو نه مبا حث ما نند ر گبا ری بها ر ی ا ست که بلا فا صله بعد از طر حش فر و می نشیند ، برا ی مثال تو جه شما خو ا نند ه گرا می را به گفتگو با یک شهر و ند ایرا نی جلب میکنم:
شیما  یک سا لی ا ست  که از د وا ج کر د ه ا ست و معتقد  است که  صیغه بر ای  د ختر ها ی  مجرد بد است "د ختری که  صیغه می شو د  بعد ها بر ای  از د وا ج مشکل پیدا می کند ،اما پسر ها می تو انند تا 10 تا  صیغه هم دا شته با شند  بد و ن اینکه مشکلی بر ا یشا ن  پیش بیا ید ."او  به د ختر ش هم ( اگر د ختر دار شو د) ا جا ز ه نمی د هد  از طر یق صیغه با کسی  ار تبا ط بر قر ار کند .این کفتگو در حقیقت نما ینده ی  خا نو ا ده ها ی ایر انی ا ست  و خا نو اده ایر انی برای د ختر ش کما ل  طلب است و حق هم همین ا ست ، به نظر شما خو ا نند ه ی گر ا می چگو نه می شو د د ختر ی را که با عشق و همه ی تو جها ت کا مل بز ر گ کر ده ا ی، بد و ن هیچ تضمینی بر ای آ یند ه ا ش  او را به د ست هر کسی بسپا ری ، به ا عتقا د من به عنوان یک ما در ، هر گز هیچ مادر ی حا ضر به ا یفا ی نقش در این با ز ی نمی شو د ، مگر ا ینکه بر او تحمیل شو د.
در هر صو ر ت طر ح تر و یح از د و ا ج مو قت بد و ن بحث کا ر شنا سی  وشنید ن نظرا ت صا حبنظر ا ن در جا معه مطر ح گر د ید ه ا ست و پیا مد ها ی آ ن را با ید در آ یند ه نظاره گر بو د .
این یک ا مر مسلم  می با شد که: از د وا ج و تشکیل خا نو اد ه  را با ید  جز ء  اصلی تر ن  حقو ق ا نسا ن ها  در همه جو ا مع  و در عین حا ل  ا سا سی تر ین  پا یه های  هر جا معه ای  به شما ر آ ورد.
ضمن ا ینکه بحر ا ن ها و لرز ش ها یی که در مبا حث مر بو ط به خا نوا د ه و از د و ا ج پیش آ مد ه ا ست  را با ید نا شی از پد ید ه ز ند گی در ر یسک و جها نی شد ن  هم دا نست .
با همه ی این او صا ف مشکلا ت از د وا ج جو انا ن ما نند یک چا قو می مانند که اگر در دست سیا ستگذارانی عا قل قر ار بگیرد کا رکرد صحیح ا ش را ا نجا م می د هد و در غیر این صو ر ت پیا مد ها ی خطر نا کی را بر ای جا معه به ار مغا ن خو ا هد آ ورد.
ودر پا یا ن با ید گفت:
بر ا ی  حل   مشکلا ت از د و ا ج جو انا ن ،تشکیل  گر و ه ها ی  فکر ی و یژ ه ای  که بتو انند  نما یند گا ن ا خلا قی ، مد نی ،ز نا ن  و خا نو ا ده ها  و غیر ه را  گر د هم آ ورد  ودر بار ه این مشکل به بحث و بر ر سی پر دا خت و را ه حل ها یی  را که با با ور ها و  و ا خلا ق خا نو ا ده ها ی ا یرانی و در عین حا ل  با تنو ع  محلی  و ا جتما عی بسیا ر  با لا ی  جا معه کنو نی  ما ، هما هنگی  د ا شته با شد  یا فت و به جا معه  عر ضه کر د.
و سخن پا یا نی این ا ست که: در حقیقت  برای از د و ا ج در هر  سنی  نیا ز به  پا یه ها ی  حد ا قلی  و جو د دارد که در حا ل حا ضر به  دلا یل مختلف  در جا معه بر ای جو ا نا ن  به سختی مهیا  می با شد.
جا معه  ایر ا نی و د ست اند ر کا را ن با ید  هر چه ز و د تر  را ه حل ها یی  بر ای این مشکلا ت  پیدا کند زیرا در غیر این صو رت  مشکل  تا خیر در از د وا ج  پیا مد ها یی را به با ر خو ا هد آ ورد که در این صو ر ت ،را ه حل ها ی آ ن بسیا ر سخت تر خوا هد بو د.در و ا قعیت امر با ید گفت پیشنها د  تر و یج از د و ا ج مو قت پا ک کر د ن صو ر ت مسئله می با شد و نه داد ن را ه حل بر ای حل مشکلا ت از د و ا ج جو انا ن و  د یگر مسا ئلی که بر ا ی تشکیل  یک ز ند گی آ بر و مند پیش رو ی جو انا ن می با شد.

نو یسند ه :عا لیه شکر بیگی

منا بع:
-روز نا مه شر ق ،شما ر ه 872،12/3/86
-هم میهن-شما ر ه 18،12/ 3/86
-ما ها ن ،شما ر ه 1283،16/3/86
غر یو ،شما ر ه 91،17/3/86